Biegunki w chorobie nowotworowej – przyczyny powstawania

Biegunka jest jedną z częstszych dolegliwości występujących w przebiegu choroby nowotworowej. Może być skutkiem ubocznym terapii przeciwnowotworowej, jaki i występować jako bezpośrednie oddziaływanie choroby np. w nowotworach jelit. Biegunka jest nie tylko uciążliwa dla chorego, ale może również być powodem odwodnienia, a nawet znacznego pogorszenia stanu odżywienia pacjenta.

Co to jest biegunka?

Wystąpienie u chorego pojedynczego luźnego stolca nie zawsze musi oznaczać występowanie problemu biegunek. W terminologii medycznej biegunką nazywamy zwiększenie ilości wypróżnień w ciągu doby (powyżej 3 wypróżnień w ciągu 24 godzin), które trwa dłużej niż 4 dni, ale krócej niż 2 tygodnie. Charakteryzuje się ona zmianą konsystencji stolca na płynną lub półpłynną lub zawartością ropy, śluzu bądź krwi. Podczas biegunki wzmożona jest perystaltyka jelit. Spożyty pokarm przechodzi bardzo szybko przez przewód pokarmowy, przez co zaburzony zostaje proces wchłaniania składników odżywczych, witamin, minerałów i wody. W efekcie dochodzi do pogorszenia stanu odżywienia, a w przypadku dostarczania zbyt małej ilości płynów, nawet do odwodnienia. Dlatego w przypadku intensywnych biegunek wskazana jest hospitalizacja w celu podania płynów drogą dożylną.

Biegunki u chorych z chorobą nowotworową

U chorych z chorobą nowotworową biegunka występuje najczęściej jako efekt uboczny leczenia radiologicznego, chemioterapeutycznego lub po zabiegu chirurgicznym. Operacje w obrębie przewodu pokarmowego np. żołądka lub jelit mogą spowodować zaburzenie funkcjonowania tych narządów, zaburzenia trawienia i wchłaniania, a w konsekwencji pojawienie się luźnych stolców. W przypadku chemioterapii biegunkę mogą powodować niektóre leki, zaburzające procesy trawienia i wchłaniania w obrębie jelita cienkiego. Podczas stosowana radioterapii dochodzi do uszkodzenia błony śluzowej jelita cienkiego, przez co następuje zaburzenie wchłaniania składników odżywczych, a w konsekwencji biegunki, a także innych dolegliwości takich jak wzdęcia i bóle brzucha.

Innymi przyczynami występowania biegunek są infekcje oraz stosowanie antybiotyków. Antybiotykoterapia niszczy zarówno patogenne jak i korzystne dla zdrowia bakterie, dlatego po zastosowaniu antybiotyków może dochodzić do zapalenia błony śluzowej jelit i powstania biegunek, które są oporne na leczenie. Do ich powstania przyczynia się również stres oraz niepokój związany z chorobą. Do powstawania biegunek w przebiegu choroby nowotworowej przyczyniają się także: nietolerancje niektórych składników żywności np. nietolerancja laktozy, zaburzenia funkcjonowania narządów uczestniczących w procesach trawienia i wchłaniania, spowodowane rozrostem komórek nowotworowych, choroby towarzyszące chorobie nowotworowej.

Biegunki u chorych na nowotwory mogą pojawiać się w każdym stadium choroby lub leczenia. Mimo, iż występują rzadziej niż zaparcia, dla wielu chorych są bardzo wyczerpujące zarówno fizycznie jak i emocjonalnie. Biegunki przyczyniają się do pogorszenie stanu odżywienia pacjentów.

• lęku przed jedzeniem,
• utraty apetytu,
• nadmiernej utraty płynów z organizmów, a nawet odwodnienia,
• pogorszenia sprawności fizycznej,
• nadmiernego zmęczenia i wyczerpania,
• lęku przed wyjściami z domu.

W przypadku znacznych zaburzeń wodno-elektrolitowych, biegunka może być również zagrożeniem dla życia. Jak pomóc pacjentowi? Najłatwiej jest wprowadzić zmiany w jadłospisie. W tym celu zaleca się: zwiększenie ilości produktów zapierających: ryż, mąka ziemniaczana, galaretki, warzywa i owoce bogate w garbniki (jabłka, suszone czarne jagody, banany, marchew, dynia), zwiększyć ilość wypijanych płynów, zwłaszcza napojów garbnikowych, które mają właściwości ściągające (napar z suszonych czarnych jagód, mocna gorzka herbata, kakao na wodzie), podawanie suchego pożywienia np. sucharki, wafle ryżowe. Więcej na ten sposobów radzenia sobie z biegunkami przeczytać można niżej.

Biegunki w chorobie nowotworowej – jak sobie radzić?

Wiele osób z chorobą nowotworową zmaga się z problemem częstych biegunek. Długi okres ich trwania lub nadmierne nasilenie mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, m.in.: osłabienia, gorączki, złego samopoczucia, zwiększonej podatności na infekcje i zakażenia, niedoborów składników odżywczych, witamin i minerałów, a w konsekwencji do utraty masy ciała i niedożywienia, odwodnienia, czyli zaburzeń wodno-elektrolitowych w organizmie, które mogą być zagrożeniem życia, zwłaszcza dla chorych wyniszczonych w przebiegu choroby nowotworowej.

Biegunki trwające dłużej niż kilka dni lub odznaczające się nadmiernym nasileniem należy niezwłocznie zgłosić lekarzowi prowadzącemu. W niektórych przypadkach wskazana jest hospitalizacja w celu podania płynów drogą dożylną, by zapobiec konsekwencjom odwodnienia.

Aby zapobiec negatywnym skutkom zdrowotnym, które wystąpić mogą w wyniku długotrwałych biegunek, zaleca się zmianę sposobu żywienia. Poniżej przedstawiamy wskazówki dotyczące sposobu żywienia w okresie biegunek.

1. Odpowiednia podaż płynów. Najważniejsze w okresie trwania biegunek jest wypijanie dostatecznej ilości płynów. W tym celu poleca się wodę mineralną niegazowaną, wodę z cukrem, a także mocną czarną herbatę, napar z czarnych jagód lub kakao na wodzie.

2. Produkty bogate w sód i potas. Dieta powinna dostarczać tych pierwiastków, ponieważ ich duże ilości tracone są wraz z kałem podczas biegunek. Źródłem sodu jest sól kuchenna. Natomiast w potas są głównie warzywa (pomidory, cukinie) oraz niektóre owoce (m.in. banany, morele).

3. Jednodniowa głodówka. W przypadku wystąpienia biegunki zaleca się początkowo nic nie jeść, a jedynie wypijać większą ilość płynów, co pozwoli „wyciszyć” wzmożoną pracę jelit. Głodówki nie powinno się jednak stosować dłużej niż dobę. O zastosowaniu głodówki należy poinformować lekarza prowadzącego.

4. Produkty wskazane w czasie trwania biegunek. Odpowiedni dobór produktów pozwala skrócić czas trwania biegunek oraz ograniczyć występowanie innych dolegliwości żołądkowo-jelitowych (bóle brzucha, wzdęcia) towarzyszących biegunkom. W tym celu poleca się: jogurty, kefiry, twarogi, chude mięsa takie jak kurczak, indyk, ryby, najlepiej gotowane. ryż, makaron, ziemniaki, jaja gotowane na twardo (nie zaleca się smażonych), jasne pieczywo (bułki pszenne, pieczywo pszenne, sucharki, wafle ryżowe), gotowane warzywa i owoce.

5. Ograniczenie spożywania produktów mlecznych. Unikać należy spożywania mleka i przetworów mlecznych, ponieważ u wielu pacjentów podczas leczenia pojawia się nietolerancja laktozy. Wówczas cukier zawarty w produktach mlecznych – laktoza – nie jest rozkładany, co nasila występowanie wzdęć i biegunek.

6. Produkty przeciwwskazane. Zaleca się unikanie niektórych produktów, co pozwala ograniczyć nasilenie biegunek oraz innych dolegliwości żołądkowo-jelitowych: potraw tłustych i smażonych np. kotletów, żywności typu fast-food, pikantnych produktów i przypraw, surowych warzyw, owoców ze skórkami, roślin strączkowych, grubych kasz np. gryczanej, bogatych w błonnik warzyw takich jak: brokuły, kukurydza, kalafior, fasola, groch, bardzo gorących i bardzo zimnych potraw i napojów. Podawane posiłki i płyny powinny mieć temperaturę pokojową. Ponadto zaleca się unikanie: żywności i napojów zawierających kofeinę m.in kawy, napojów energetycznych oraz czekolady, produktów wzdymających takich jak groch, soczewica, fasola, cebula oraz napoje gazowane, słodyczy i gum do żucia zawierających sorbitol – substancję słodzącą używaną zamiast cukru, która ma działanie przeczyszczające. W tym celu należy zawsze sprawdzić na etykiecie produktu jego skład.

W przypadku uporczywych i długotrwałych biegunek stosowane są także leki przeciwbiegunkowe, które zawsze powinny być stosowane zgodnie z zaleceniem lekarza.