Owrzodzenia jamy ustnej i gardła

Owrzodzenie jamy ustnej oraz gardła lub przełyku pojawiają się wskutek radioterapii, chemioterapii lub zakażeń powstających podczas przebiegu choroby nowotoworowej. Są to dolegliwości bardzo uciążliwe dla pacjenta. Utrudniają jedzenie, co w przypadku choroby nowotworowej jest niebezpieczne, ponieważ może przyczynić się do rozwoju niedożywienia.

Głównym celem chemioterapii i radioterapii jest niszczenie komórek nowotworowych i zapobieganie ich dalszemu rozwojowi. Skutkiem ubocznym tego inwazyjnego leczenia jest uszkodzenie także zdrowych komórek, zwłaszcza tych znajdujących się w obrębie guza oraz komórek szybko dzielących się m.in. w śluzówce jamie ustnej. Rezultatem uszkodzenia komórek śluzówki jamy ustnej są owrzodzenia, ból i krwawienia podczas przyjmowania pokarmów. Z powodu tych dolegliwości chorzy jedzą niechętnie, co przyczynia się do pogorszenia ich stanu odżywienia.

Dlaczego tak się dzieje?

Podczas chemio- lub radioterapii początkowo powstaje zapalenie jamy ustnej, objawiające się pieczeniem i zaczerwienieniem, a następnie tworzą się owrzodzenia.

• bóle, które uniemożliwiają przyjmowanie odpowiedniej ilości pokarmów,
• krwawienia (występują częściej u pacjentów poddawanych chemioterapii),
• zakażenia bakteryjne lub wirusowe, które wymagają leczenia antybiotykami,
• problemy z jedzeniem i/lub oddychaniem.

Dolegliwości te w większości przypadków ustępują po 2-4 tygodniach od rozpoczęcia chemioterapii i po 6-8 tygodniach w przypadku radioterapii, jeśli wcześniej nie dojdzie do wtórnego zakażenia np. wirusami lub bakteriami.

Jak łagodzić objawy?

• unikanie alkoholu,
• unikanie pikantnych produktów i potraw,
• unikanie produktów kwaśnych np. owoców cytrusowych oraz soków
• wybieranie produktów o miękkiej konsystencji np. gotowane warzywa, jogurty,
• zachowanie zasad higieny podczas przygotowania posiłków (dokładne mycie rąk i wszystkich produktów).

Jak radzić sobie z bólem jamy ustnej, dziąseł i gardła

Pacjenci z chorobą nowotworową bardzo często skarżą się na bóle i owrzodzenia występujące w jamie ustnej np. dziąseł lub gardła. Ten problem powinien być skonsultowany z lekarzem prowadzącym w celu ustalenia przyczyny dolegliwości. Często są one skutkiem ubocznym chemioterapii lub radioterapii. W takim przypadku lekarz zaleci przyjmowanie odpowiednich leków łagodzących ból, a dentysta udzieli porad, jak należy dbać o higienę jamy ustnej podczas leczenia nowotworu. Warto również zadbać o leczenie stomatologiczne przed rozpoczęciem chemioterapii lub radioterapii i kontrolować stan uzębienia w trakcie leczenia.

Bolesność i zapalenia jamy ustnej mijają po pewnym czasie, jednak w okresie ich występowania znacznie utrudniają przyjmowanie pokarmów. Żucie i połykanie powoduje nieprzyjemne dolegliwości, które jeszcze bardziej zniechęcają chorego do jedzenia. Dlatego w tym czasie należy unikać produktów drażniących błonę śluzową jamy ustnej oraz wybierać produkty i potrawy łatwe do pogryzienia i przełknięcia.

Oto kilka rad, które mogą pomóc podczas występowania bólu w jamie ustnej i/lub gardle.

• mleko i przetwory mleczne: jogurty, kefiry, maślanki,
• sery twarogowe np. z jogurtem lub śmietaną,
• banany i inne miękkie owoce np. arbuz, morele,
• płatki zbożowe rozmiękczone np. w mleku,
• gotowane ziemniaki, makarony,
• gotowane warzywa np. puree z marchwi i groszku,
• gotowane i rozdrobnione mięso,
• jajecznica,
• kremy, galaretki, budynie, kisiele.

• suchą, twardą żywność, w tym surowe warzywa, grzanki oraz krakersy,
• produkty o smaku ostrym i słonym. Drażniące działanie ma również ocet, ogórki kwaszone oraz oliwki.
• owoce cytrusowe i soki, w tym pomarańcze, grejpfruty, mandarynki,
• soki pomidorowe, sosy pomidorowe, zwłaszcza pikantne ketchupy,
• napoje alkoholowe oraz produkty zawierające alkohol np. cukierki z likierem, płyny do płukania ust.

• produkty powinno się gotować aż będą miękkie i delikatne. Czasami wskazane jest wręcz rozgotowanie pewnych produktów np. ryżu czy makaronu.
• żywność warto rozdrabniać na możliwie małe kawałki. Ograniczy to potrzebę żucia i ułatwi połykanie.
• niektóre produkty można z powodzeniem zmiksować lub zmielić np. ziemniaki, marchewkę z groszkiem, mięso. Delikatna konsystencja żywności ułatwi połykanie i zminimalizuje występowanie dolegliwości bólowych.
• do posiłków należy dodawać sosy, które zmiękczą żywność i ułatwią żucie oraz połykanie.
• wskazane jest stosowanie wysokokalorycznych i wysokobiałkowych preparatów odżywczych Nutridrink, które mogą zastąpić posiłek.
• płyny warto spożywać przez słomkę,
• można używać mniejszych niż zazwyczaj sztućców. Ogranicza to podrażnianie bolących miejsc jamy ustnej podczas spożywania posiłków.
• posiłki powinny być letnie, a nawet zimne. Ciepłe posiłki podrażniają błonę śluzową jamy ustnej oraz gardła.
• ulgę przy dolegliwościach bólowych może zapewnić ssanie kostek lodu lub jedzenie lodów.