Suchość w jamie ustnej
Suchość w jamie ustnej (tzw. kserostomia) pojawia się, gdy gruczoły ślinowe produkują za mało śliny lub w przypadku silnego odwodnienia i niedożywienia. Ślina jest niezbędna do odczuwania smaku, połykania, mówienia, zapobiega infekcjom i próchnicy poprzez neutralizowanie kwasów i oczyszczanie zębów i dziąseł.
Chemio- i radioterapia mogą spowodować uszkodzenie ślinianek, które nie są w stanie wyprodukować odpowiedniej ilości śliny. Wskutek tego jama ustna nie jest odpowiednio oczyszczana, kwasy powstające w niej nie są neutralizowane, co z kolei powoduje próchnicę. Przedłużająca się suchość w jamie ustnej może więc prowadzić do powstawania chorób zębów i dziąseł. Jest ona również niekomfortowa dla chorego.
Objawy kserostomii to:- uczucie suchości w ustach,
- gęsta, ciągnąca ślina,
- zwiększone pragnienie,
- zmiany w odczuwaniu smaku,
- trudności w połykaniu i mówieniu,
- bóle lub uczucie palenia w jamie ustnej,
- pękające usta lub kąciki ust,
- zmieniona powierzchnia języka,
- utrudnione wkładanie i noszenie protezy zębowej.
Suchość w jamie ustnej może więc powodować niechęć do jedzenia, a co za tym idzie pogorszenie stanu odżywienia chorego.
W przypadku chemioterapii suchość jamy ustnej jest zjawiskiem przejściowym – ślinianki regenerują się około 2-8 tygodni po zakończeniu leczenia. Niestety w przypadku radioterapii zmniejszenie suchości nie znika zaraz po leczeniu. Często utrzymuje się nawet przez kilkanaście miesięcy od ostatniej radioterapii. Nasilenie kserostomii zależy od dawki promieniowania i jego umiejscowienia. Częściowa regeneracja gruczołów ślinowych następuje po około roku, jednak proces ten trwa jeszcze dłużej, jeśli były one bezpośrednio poddawane naświetlaniu.
Wczesne leczenie problemu suchości w jamie ustnej może zapobiec owrzodzeniom, chorobom dziąseł i próchnicy. Zalecane jest utrzymywanie prawidłowej higieny zębów i dziąseł. Pacjenci poddawani radioterapii głowy i szyi powinni zwrócić szczególną uwagę na stan jamy ustnej i w razie jakichkolwiek wątpliwości zwrócić się do lekarza prowadzącego.
Sposoby na zmniejszenie suchości w jamie ustnej.
Suchość w jamie ustnej to jeden z częstych efektów ubocznych choroby nowotworowej i leczenia nowotworu.
Głównym sposobem ograniczenia suchości jest podawanie pacjentowi dużej ilości płynów. Chory powinien wypijać nawet do 8 szklanek płynów dziennie i, jeśli to możliwe, zawsze mieć ze sobą butelkę wody. Chorym, których dotyka ten problem, zaleca się picie kilku łyków wody co 10-15 minut. W przypadku występowania trudności z piciem, można użyć słomki.
Inne sposoby, które mogą złagodzić ten nieprzyjemny objaw to:
wybór potraw o dużej zawartości wody np. przecierane zupy lub zupy-krem, podawanie posiłków o konsystencji łatwej do przełknięcia, np. puree, przeciery, dodawanie do posiłków sosu oraz oliwy, co ułatwi przełykanie, jeżeli nie ma przeciwwskazań (np. w przypadku podrażnionych ust lub gardła), chory może spożywać produkty i napoje wpływające na zwiększenie wydzielania śliny np. lemoniadę, landrynki, gumy do żucia, lizaki. Raz na jakiś czas można podawać mrożone desery: lody, sorbety lub mrożone owoce, nawilżanie ust odpowiednią pomadką lub wazeliną.
Produkty niewskazane w suchości w jamie ustnej: mocna kawa, herbata, napoje typu Cola słone przekąski (precle, chipsy, paluszki) alkohol i papierosy, sucha żywność m.in.: mocno wypieczone mięso, niektóre surowe warzywa, pieczywo chrupkie, ryż,
Odradza się również używanie płynów do płukania ust zawierających alkohol.
Jeśli powyższe rady nie skutkują, należy poprosić lekarza lub stomatologa o przepisanie specjalnych leków lub preparatów zwiększających wydzielanie śliny.