Zaburzenia odczuwania smaku
Zmiany odczuwania smaku są częstym skutkiem ubocznym w czasie chemioterapii lub radioterapii w obrębie głowy lub szyi. Żywność staje się dla chorych mdła i nie ma żadnego konkretnego smaku, co skutkuje utratą apetytu (LINK DO UTRATY APETYTU) i chęci do jedzenia.
Zaburzenia odczuwania smaku wynikają głównie z:- toksycznego działania na kubki smakowe silnych leków podawanych podczas chemioterapii,
- pogarszania się stanu odżywienia, co obniża percepcję smaku,
- suchości w jamie ustnej,
- infekcji w jamie ustnej lub problemów z uzębieniem.
Z powodu zaburzeń odczuwania smaku wiele potraw, zwłaszcza mięs i innych produktów zawierających dużo białka (mleko i jego przetwory, rośliny strączkowe), ma dla chorego gorzki, metaliczny posmak. Często obniżony lub podwyższony jest próg odczuwania smaku słodkiego, niektóre pokarmy wydają się być zbyt słodkie lub za mało słodkie w porównaniu do rzeczywistego smaku. To samo dotyczy również smaku gorzkiego.
Jak można pomóc osobom z zaburzeniami odczuwania smaku?
Potrawy i posiłki powinny odznaczać się wyraźnym smakiem, np. być intensywnie słodkie lub intensywnie kwaśne,
wskazane jest używanie dużej ilości ziół i przypraw, które nadadzą potrawie wyrazisty smak,
uczucie goryczy w ustach można łagodzić podając większe ilości płynów, a także marynowanie mięsa, drobiu i ryby przed przyrządzeniem podawane potrawy powinny być schłodzone lub mieć temperaturę pokojową.
Zaburzenia odczuwania smaku ustępują zwykle po zakończeniu leczenia. Po 6-8 tygodniach kubki smakowe regenerują się i prawidłowe odczuwanie smaków powraca. Jedynie w wyniku intensywnej radioterapii, gdy kubki smakowe uległy całkowitemu uszkodzeniu, zmiany te mogą być nieodwracalne.
Zaburzenia odczuwania smaku i zapachu – jak sobie radzić?
W przebiegu choroby nowotworowej oraz chemioterapii lub radioterapii bardzo często chorych występują zaburzenia odczuwania smaku i zapachu. Dotyczy to głównie mięs i innych produktów o wysokiej zawartości białka, takich jak jaja, mleko i przetwory mleczne oraz rośliny strączkowe, które przybierają gorzki lub metaliczny posmak. Inne produkty żywnościowe mogą być dla pacjenta mdłe lub bez wyraźnego smaku. U wielu pacjentów zaburzenia odczuwania smaku i zapachu mijają po zakończeniu leczenia nowotworu.
Dla chorych, którzy cierpią z powodu zaburzeń odczuwania smaku i zapachu jedzenie staje się ogromnym problemem i dodatkowym źródłem stresu. Niestety nie istnieje niezawodny sposób, który zapobiegłby występowaniu tych dolegliwości. U każdego pacjenta percepcja smaku jest inna i w różny sposób wpływa na nią choroba oraz leczenie. Pomocne w tym czasie jest wypijanie większej ilości płynów, dodawanie dużych ilości przypraw do posiłków oraz wybieranie potraw o zdecydowanym smaku. Pomimo niechęci do jedzenia chorzy powinni spożywać odpowiednią ilość pokarmów, aby pokryć zapotrzebowanie organizmu na energię i składniki odżywcze. Chory powinien traktować posiłek jak lekarstwo, które nawet jeśli nie zawsze smakuje, to ma na celu poprawę stanu zdrowia.
Jak zachęcić chorego do jedzenia?
Zastosowanie kilku prostych czynności podczas przygotowywania posiłków sprawia, że jedzenie jest bardziej atrakcyjne pod względem smaku. Oto kilka praktycznych porad pomocnych w zaburzeniach odczuwania smaku i zapachu.-
Gotowanie i wybór żywności
Zalecane jest spożywanie częstych, ale małych objętościowo posiłków i przekąsek w ciągu dnia jadłospis powinno się wzbogacać o produkty i potrawy atrakcyjne pod względem wyglądu i zapachu. Warto wprowadzać do jadłospisu nowe posiłki i potrawy, które w obecnej sytuacji mogą choremu smakować bardziej niż kiedyś. Czerwone mięso, które ma dla chorych metaliczny posmak, można zastąpić mięsem drobiowym. W jadłospisie warto uwzględnić jaja, mleko i przetwory mleczne, które są źródłem białka, niezbędnego w czasie choroby oraz rekonwalescencji. Mięso można również zastępować roślinami strączkowymi (soją, soczewicą, fasolą, grochem). Wiele ciekawych pomysłów na ich przygotowanie można znaleźć w wegetariańskich książkach kulinarnych. metaliczny lub gorzki smak w ustach zniweluje żucie gumy lub ssanie plasterka cytryny. smak mięs można poprawić dzięki marynowaniu np. w oliwie z oliwek z dużą ilością przypraw takich jak: bazylia, oregano, rozmaryn, estragon, gorczyca lub mięta. Mięso warto również łączyć z sosem żurawinowym lub musem jabłkowym. Zaleca się przygotowywanie posiłków, które charakteryzują się krótkim czasem gotowania i nie wydzielają zbyt intensywnych zapachów np. jajecznicę lub naleśniki wskazane jest używanie słodkich soków owocowych, sosów włoskich lub słodko-kwaśnych w celu nadania potrawom wyraźnego smaku. Uwaga na soki cytrusowe, które mogą nasilać u chorych dolegliwości bólowe w jamie ustnej i gardle. dodatek cukrów do niektórych potraw pozwala zminimalizować odczuwanie smaku gorzkiego, słonego czy innych nieprzyjemnych smaków. -
Temperatura posiłków
Podawane posiłki powinny mieć temperaturę pokojową lub być chłodne, a nawet zimne – pozwala to lepiej odczuwać ich smak. Dlatego poleca się koktajle na bazie mleka lub kefiru, soki, sery, zimne jajka na twardo, lody lub jogurty mrożone. Chłodne posiłki wydzielają też mniej intensywny zapach. Jeśli pacjenta drażnią zapachy gotowanych potraw, należy włączać wentylator w kuchni, lub gotować przy otwartym oknie. -
Sztućce
W przypadku metalicznego smaku w ustach poleca się używać sztućców plastikowych. -
Płukanie ust
Zalecane jest częste płukanie ust oraz mycie zębów i języka przed jedzeniem. Do przepłukiwania ust wskazana jest woda lub woda z łyżeczką sody oczyszczonej – nie należy jednak połykać roztworu. -
Wspólne posiłki
Bardzo ważna jest atmosfera podczas spożywania posiłków. Pacjent powinien jadać w otoczeniu przyjaciół i rodziny, najlepiej z dala od miejsca przygotowywania potraw, by zminimalizować działanie drażniących zapachów.
Zaburzenia odczuwania smaku i zapachu powodują, że pacjent je mniej. Warto wówczas podawać mu preparaty odżywcze Nutridrink, które poprawiają stan odżywienia.