Gdy chory ma problemy z połykaniem
Problemy z połykaniem występują w przebiegu wielu schorzeń. Mogą być spowodowane stanem zapalnym błony śluzowej jamy ustnej (np. u chorych poddanych radio- i (lub) chemioterapii), mechaniczną przeszkodą (np. guzem u chorych z rakiem przełyku i wpustu żołądka) lub osłabionymi i (lub) porażonymi mięśniami (np. u chorych po udarach mózgowych). Zaburzenia połykania często występują u osób obłożnie chorych, stale przebywających w łóżku (w chorobie Alzheimera, Parkinsona). Podczas jedzenia chorzy skarżą się na ból i trudności przy połykaniu pokarmu oraz uczucie obecności przeszkody w gardle.
Jeśli problemy z połykaniem związane są z bólem – należy unikać potraw drażniących, czyli głównie owoców i ich przetworów zawierających kwasy owocowe oraz pomidorów. Drażniąco mogą działać również jogurty.
Posiłki powinny być miękkie i rozdrobnione, z dużą zawartością wody, aby ułatwić połykanie. Produkty takie jak chleb i herbatniki można moczyć w mleku lub herbacie, aby nie podrażniały błony śluzowej gardła. W skrajnych przypadkach trzeba wszystkie potrawy miksować i podawać w formie papki lub płynu. Ulgę mogą przynieść dania i napoje schłodzone. Należy unikać gorącego jedzenia.
Trzeba pamiętać o wartości odżywczej posiłków. Ponieważ ich postać powinna być płynna lub półpłynna, należy dbać o to, by nie były ubogie w składniki odżywcze. Dorosłemu człowiekowi nie wystarczy kaszka na mleku, rosół czy inna zmiksowana zupa. W diecie powinny znajdować się wszystkie niezbędne składniki odżywcze: białko, tłuszcze, węglowodany, błonnik, witaminy i sole mineralne. Jeżeli przygotowuje się posiłki miksowane, to powinny one zawierać warzywa, mięso i dodatki skrobiowe takie jak kasza lub ziemniaki. Przed zmiksowaniem najlepiej je ugotować na parze lub udusić z odrobiną tłuszczu, aby zapewnić jak najlepsze zachowanie wartości odżywczych.
Jeżeli dieta nie pokrywa zapotrzebowania chorego, można ją wzbogacić, dodając kaloryczne składniki: oliwę z oliwek, śmietanę, tłuste mleko, masło.
Gdy naturalna dieta jest niewystarczająca i pomimo zjadania dużych ilości pacjent nadal traci na wadze, lub gdy przygotowywanie miksowanych posiłków jest kłopotliwe, można sięgnąć po gotowe preparaty odżywcze takie jak Nutridrinki. Są wysokokaloryczne i bogatobiałkowe, w formie płynu, zawierają pełną gamę witamin i składników mineralnych w odpowiednich proporcjach.
Dla niektórych chorych problemem jest suchość w ustach. Należy wtedy dbać o to, by potrawy nie były suche i twarde, oraz by były popijane podczas jedzenia. Można dodawać sosy do potraw, a pieczywo moczyć, np. w herbacie lub mleku. Pomocne jest żucie gumy do żucia, o smaku odpowiadającym choremu, pomiędzy posiłkami – stymuluje to wydzielanie śliny i wspomaga apetyt. Wskazane jest też płukanie jamy ustnej naparem z siemienia lnianego, które powleka błonę śluzową ochronną warstwą.
Czasami spożywanie posiłków powoduje krztuszenie się. Taka dolegliwość wymaga zadbania nie tylko o skład posiłku, ale również sposób jego spożywania. Należy dopilnować, aby pozycja chorego była wyprostowana (siedząca lub półleżąca), a głowa nieco pochylona do przodu w kierunku klatki piersiowej. Jeśli chory nie może sam siedzieć, trzeba na czas posiłku unieść wezgłowie łóżka lub podłożyć kilka dodatkowych poduszek pod plecy. Największe ryzyko zachłyśnięcia występuje przy spożywaniu potraw płynnych. Do napojów i zup można dodawać preparaty zagęszczające na bazie mączki chleba świętojańskiego, np. dostępny w aptece Nutriton.
Chory nie może się spieszyć podczas spożywania posiłku. Jedzenie trzeba podawać do ust małymi porcjami, również całe posiłki powinny być mniejsze (osoby krztuszące się szybko się męczą), za to może być ich więcej. Tutaj też należy zwracać uwagę na wartość odżywczą potraw – nie można chorego żywić jedynie kaszką na mleku! Dania powinny być urozmaicone i apetyczne, muszą zawierać odpowiednią ilość kalorii i wszystkie niezbędne składniki odżywcze, takie jak białko, składniki mineralne i witaminy.
W takich sytuacjach można również sięgnąć po Nutridrink. Nie tylko dostarcza on wszystkich niezbędnych składników odżywczych, ale ma płynną postać i dołączoną słomkę, która ułatwia picie małymi łykami.
Jeżeli problemy są zaawansowane i uniemożliwiają normalne jedzenie przez dłuższy czas, lekarz może zadecydować, że konieczne będzie żywienie przez zgłębnik (sondę). Jest to specjalna rurka, którą zakłada się przez nos do żołądka lub do jelita, albo przez specjalnie wytworzoną przetokę (gastro- lub jejunostomię) bezpośrednio do żołądka (rzadziej jelita). Taki sposób odżywiania może być prowadzony, w zależności od potrzeb, przez kilka tygodni, miesięcy lub nawet lat. Zawsze konieczny jest nadzór wyspecjalizowanego lekarza lub pielęgniarki.